मना वाटे तैसीं बोलिलों वचनें । केली धिटपणें सलगी देवा ॥१॥
वाणी नाहीं शुद्ध याति एक ठाव । भक्ति नेणें भाव नाहीं मनीं ॥२॥
नाहीं झालें ज्ञान पाहिलें अक्षर । मानी जैसें थोर थोरी नाहीं ॥३॥
नाहीं मनीं लाज धरिली आशंका । नाहीं भ्यालों लोकां चतुरांसि ॥४॥
चतुरांच्या राया मी तुझें अंकित । झालों शरणागत देवदेवा ॥५॥
देवा आतां करीं सरतीं हीं वचनें । तुझ्या कृपादानें बोलिलों तीं ॥६॥
तुझें देणें तुझ्या समर्पूनि पायीं । जालों उतरायी पांडुरंगा ॥७॥
रंकाहुनि रंक दास मी दासांचें । सामर्थ्य हें कैचें बोलावया ॥८॥
बोलावया पुरे वाचा माझी कायी । तुका म्हणे पायीं ठाव द्यावा ॥९॥
शब्दशः अर्थ व भावार्थ:
१. "मना वाटे तैसीं बोलिलों वचनें"
– माझ्या मनात जशी भावना आली, तशी मी तुझ्याशी मुक्तपणे बोललो.
– हे देव, मी तुझ्याशी थेट, कुठलीही भीड न ठेवता संवाद साधला.
२. "वाणी नाहीं शुद्ध, भक्ति नेणें भाव नाहीं मनीं"
– माझी वाणी पवित्र नाही, माझ्या मनात खरी भक्तिभावनाही नाही.
– मी केवळ बोलतो, पण त्यामागे भावाचा गाभाच नाही.
३. "नाहीं झालें ज्ञान, मानी जैसें थोर"
– मला शास्त्रांचं ज्ञानही नाही आणि माजात मी काही तरी मोठा आहे असंही नाही.
– म्हणजे मी ना ज्ञानी, ना विनयी – एकदम कोरडं व्यक्तिमत्त्व आहे.
४. "नाहीं मनीं लाज, नाहीं भ्यालों लोकां चतुरांसि"
– माझ्या मनात लाज नाही, ना मी लोकांपुढे बुजतो.
– पण हे सगळं मी देवापुढे कबूल करतोय, लपवत नाही.
५. "चतुरांच्या राया मी तुझें अंकित"
– चतुर, शहाण्यांचा राजा तू आहेस; तरीही मी तुझा शरणागत झालोय.
– तूच जाणतोस माझं खरेपण, मी तुझ्याच अंकित आहे.
६. "देवा आतां करीं सरतीं हीं वचनें"
– हे देव, आता ही वचने पूर्णत्वाला ने – कृपापूर्वक त्यांना अर्थ दे.
७. "तुझें देणें तुझ्या समर्पूनि पायीं"
– जे काही मी बोललो, केलं, ते तुझंच देणं – आणि मी ते तुझ्याच पायांपाशी अर्पण करतो.
८. "रंकाहुनि रंक दास मी दासांचें"
– मी अगदीच गरीबाचा गरीब, तुझ्या दासांचाही दास आहे.
– माझ्यात सामर्थ्य काहीच नाही.
९. "तुका म्हणे पायीं ठाव द्यावा"
– तुकाराम म्हणतात, हे देवा, आता मला तुझ्या पायाशी एक स्थान द्यावं – हाच माझा श्वास, माझं सर्वस्व.
भावार्थ (सारांश):
हा अभंग म्हणजे आत्मविनय, पूर्ण समर्पण आणि प्रामाणिक आत्मपरीक्षणाचा अद्वितीय आविष्कार आहे. तुकाराम महाराज आपल्या अपूर्णतेचं प्रांजळ स्वीकार करूनही देवाच्या कृपेवर संपूर्ण विश्वास ठेवतात.
ते सांगतात की,
-
मी काही ज्ञानी नाही, ना शुद्ध बोलणारा भक्त
-
तरीही माझं तुझ्यावरच प्रेम आहे, आणि माझं सर्वस्व तुझ्याच पायाशी अर्पण आहे.
✍️ उपसंहार:
या अभंगातून आपण शिकतो की –
प्रामाणिकपणे स्वतःच्या त्रुटी स्वीकारून देवाशी सलगी केली तरी चालते – कारण देव भाव पाहतो, अभिनय नव्हे.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा