मन जालें भाट । कीर्ती मुखें घडघडाट । पडियेली वाट । ये चि चाली स्वभावें ॥१॥
बोलें देवाचे पवाडे । नित्य नवे चि रोकडे । ज्या परी आवडे । तैसा तैसा करूनि ॥ध्रु.॥रोखीं रहावें समोर । पुढें मागें चाले भार । करावें उत्तर । सेवा रुजू करूनि ॥२॥
पूर वर्षला देकारें । संतोषाच्या अभयें करें । अंगींच्या उत्तरें । तुकया स्वामी शृंगारी ॥३॥
१. मन जालें भाट । कीर्ती मुखें घडघडाट ।
मन भाटासारखं झालं आहे – म्हणजे चमचमीत, खोट्या स्तुती करणाऱ्या लोकांप्रमाणे,
सतत दुसऱ्यांची कीर्ती (गप्पा, श्रवण, किंवा उगाच बोलणे) मुखाने चालले आहे.
➤ हे मन वास्तविक साधनेपासून दूर जातं.
पडियेली वाट । ये चि चाली स्वभावें ॥
ही जी कीर्तीची वाट आहे ती सध्या फार घसरलेली, चुकलेली वाट आहे.
पण हेच आता मनाचं स्वाभाविक वर्तन झालं आहे!
२. बोलें देवाचे पवाडे । नित्य नवे चि रोकडे ।
मुखाने देवाचे गुण, स्तुती (पवाडे) बोलतो,
पण हे सुद्धा नित्य नवे “रोकडे” (नकली, कृत्रिम) वाटतात,
जसे लोकांच्या पसंतीनुसार फक्त दाखवण्यापुरते केलेले.
ज्या परी आवडे । तैसा तैसा करूनि ॥ध्रु.॥
ज्याला जसं आवडेल, त्याप्रमाणेच आपण देवाला सुद्धा 'जुळवून' घेतो,
म्हणजे खऱ्या भक्तिभावाऐवजी पब्लिकला खूश करण्याची भक्ती.
➤ हे कृत्रिम भक्तिभाव आहे.
३. रोखीं रहावें समोर । पुढें मागें चाले भार ।
प्रत्यक्ष रोखपणे, सामोरे जाऊन (जीवनात, व्यवहारात) टिकाव धरावा लागतो,
पण मन मात्र पुढे-मागे होणाऱ्या भारामध्ये (अहंकार, स्वार्थ) भरकटलेलं आहे.
करावें उत्तर । सेवा रुजू करूनि ॥
खरी भक्ती ही उत्तर (सेवा, कृती) करूनच दाखवायची आहे.
नामस्मरणाचा मार्ग म्हणजे – शब्द + कृती + मनःपूर्वक सेवा.
४. पूर वर्षला देकारें । संतोषाच्या अभयें करें ।
जसा पाण्याचा पूर येतो, तसे देकार (शब्द, वाणी) येतात,
पण ते संतोषाच्या अभयाने (शांत, समाधानी मनाने) थांबवले जातात.
अंगींच्या उत्तरें । तुकया स्वामी शृंगारी ॥
तुकाराम महाराज म्हणतात –
मनाच्या क्रिया (अंगीचे उत्तर) म्हणजेच माझा खरा शृंगार (शोभा) आहे.
➤ सजावट बाह्य रूपात नको – सेवेच्या कृतीतून माझा शृंगार व्हावा.
🌿 भावार्थ (सारांश):
-
केवळ मुखाने नामघोष करून भक्त होतो असं नाही.
-
कीर्ती, गप्पा, पवाडे बोलणं यापेक्षा कृतीची सेवा आणि नामस्मरणाला महत्त्व आहे.
-
संतोष, साधेपणा, अभय आणि सेवा – हेच खरे शृंगार आहेत.
-
आपल्या मनाचे भाटपण, चंचलता आणि विकार नियंत्रित करत सेवा-मार्गावर टिकून राहणे हेच खरे भक्तिचे लक्षण आहे.
भक्ती म्हणजे दिखावा नव्हे – तुकाराम महाराजांचा अमोल संदेश
"बोले तैसा चाले त्याची वंदावी पाऊले…"
हे तुकाराम महाराजांचे शब्द आपल्याला आजही जागं करत राहतात.
आज आपण नामस्मरण करतो, देवाच्या गोड गाण्यांनी रिळ्स बनवतो, भजनं म्हणतो – पण खरंच का आपले जीवन त्याच्या अनुरूप आहे?
🔸 अभंग: मन जालं भाट – कीर्तीमुखें घडघडाट
"मन जालें भाट, कीर्ती मुखें घडघडाट
पडियेली वाट, ये चि चाली स्वभावें"
तुकाराम महाराज म्हणतात, मन भाटासारखं – म्हणजे स्तुतीखोर, सतत दुसऱ्यांची कीर्ती, नावं, चर्चा करणारे झालंय. पण त्यातून काही साधना होत नाही. ही एक चुकलेली वाट आहे – पण मनाला तीच सवय झालेली आहे.
आजच्या जगातही, आपण सतत लोक काय म्हणतील, Instagram ला काय टाकावं, कोणी लाईक केलं का – याकडे जास्त लक्ष देतो. आणि अंतर्मनाची, आत्म्याची भक्ती हरवते.
🔸 "बोलें देवाचे पवाडे, नित्य नवे चि रोकडे"
काहीजण देवाचे गुण गातात, अभंग म्हणतात, पण तेही फक्त प्रदर्शनासाठी – “रोकडे” म्हणजे कृत्रिम.
जणू जसं लोकांना हवंय तसं भक्तीतही बदल करून, दाखवण्यासाठी गातात.
भक्ती म्हणजे प्रदर्शन नाही. ती अंतःकरणातून यायला हवी. "भाव आहे तर देव आहे" ही संतांची शिकवण आहे.
🔸 "करावें उत्तर, सेवा रुजू करूनि"
म्हणजे फक्त बोलून नव्हे तर कृतीने देवाची सेवा करावी.
जीवन जगताना आपल्या वागणुकीतून भक्ती दिसली पाहिजे.
ज्याचं बोलणं आणि वागणं एकसारखं आहे, त्याचीच खरं तर “वंदावी पाऊले”.
🔸 तुका म्हणे – सजावट नसावी बाहेरून, कृतीने भक्ती असावी
"अंगींच्या उत्तरें, तुकया स्वामी शृंगारी"
म्हणजे भक्तीचा खरा शृंगार हा अंतरिक भाव, कृती आणि सेवा यामध्ये असतो.
🌿 शिकवण – भक्तीचे तीन आधारस्तंभ
-
निष्ठा – केवळ मुखाने नाही तर कृतीने भक्ती.
-
सेवा – प्रत्येक कृतीत, शब्दात, विचारात देवाची अनुभूती.
-
शुद्ध अंतःकरण – झूठ प्रदर्शन नव्हे, खरी भावना.
📌 उपसंहार:
या अभंगातून तुकाराम महाराज आपल्याला सांगतात की, देवाच्या वाटेवर फक्त बोलणं पुरेसं नाही. चालणंही तसंच असावं लागतं.
फेसबुक पोस्ट, व्हिडिओ, गाणी यात देव दिसतो का – हा प्रश्न आहेच – पण आपल्या कृतीत, विचारात, मनात देव दिसतो का याचं उत्तर आपल्यालाच शोधावं लागेल.
"बोले तैसा चाले – त्यालाच वंदावं."
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा