आजि का वो तूं दिससी दुश्चिती । म्हणीये काम न लगे तुझ्या चित्तीं ।
दिलें ठेवूं तें विसरसी हातीं । नेणों काय बैसला हरी चित्तीं वो ॥१॥
सर सर परती झालीस आतां भांड । कैसें दाखविसी जगासी या तोंड ।
व्याली माय ते लाजविली रांड । नाहीं थार दो ठायीं झाला खंड वो ॥धृ ॥
होते तैसे उमटले वरी । बाह्य संपादनी अंतरीची चोरी ।
नाही मर्यादा निःसंग बावरी । मन हे गोविंदी देह काम करी वो ॥२॥
नाही करीत उत्तर कोणा सवे । पराधीन भोजन दिले खावे ।
नाही अचल सावरावा ठावे ।देखो उदासीन तुझे गे देह भाव वो ॥३॥
कोठे नेणो हा फावला एकांत । सदा किलकील भोवती बहुत ।
दोघे एकवत बोलावया मात । नाही लाज धरिली दिला हात वो ॥४ ॥
करी कवतुक खेळ खेळे कान्हा । दावी लाघव भांडवी सासू सुना ।
पराभक्ती हे शुध्द तुम्ही जाणा । तुका म्हणे ऐसे कळो यावे या जना वो ॥५ ॥
✦ शब्दशः अर्थ आणि भावार्थ:
१.
"आजि का वो तूं दिससी दुश्चिती ।
म्हणीये काम न लगे तुझ्या चित्तीं ।
दिलें ठेवूं तें विसरसी हातीं ।
नेणों काय बैसला हरी चित्तीं वो ॥१॥"
आज तू खूपच चिंतेत दिसत आहेस, पण तरीही तुझं चित्त विषयांत (कामवासनेत) गुंतलेलं आहे.
जे तुला प्रेमानं दिलं, ते विसरलीस; आणि तरीही म्हणतेस – मी भगवंताला मनात बसवते!
भावार्थ: खोटेपणाचं दर्शन – बाहेरून भक्ती, पण आतून विषयासक्ती.
ध्रुवपद:
"सर सर परती झालीस आतां भांड ।
कैसें दाखविसी जगासी या तोंड ।
व्याली माय ते लाजविली रांड ।
नाहीं थार दो ठायीं झाला खंड वो ॥धृ॥"
तुझा खोटेपणा साऱ्यांसमोर उघड झाला.
तुला आता कोणत्या तोंडानं समाजात जावं?
मायेसारखी लाज असायला हवी होती, पण तू तिला विटाळून टाकलंस.
तुझ्या कडे दोन ठिकाणीही (न घरात, न देवात) काही टिकलेलं नाही.
भावार्थ: नैतिक अधःपतनाचं स्पष्ट भाष्य. तोंड दाखवायला जागा नाही अशी स्थिती.
२.
"होते तैसे उमटले वरी ।
बाह्य संपादनी अंतरीची चोरी ।
नाही मर्यादा निःसंग बावरी ।
मन हे गोविंदी देह काम करी वो ॥२॥"
बाहेरून भास आली भक्तीची, पण आतमध्ये फसवणूक (विषयवासना).
तुझं मन अधर्माला लागलेलं आहे. देह विषयात गुंतलेला, आणि तरी मन गोविंदात आहे म्हणतेस!
भावार्थ: शरीर-मनाचं दुभंगलेपण आणि त्याचं ढोंगी दर्शन.
३.
"नाही करीत उत्तर कोणा सवे ।
पराधीन भोजन दिले खावे ।
नाही अचल सावरावा ठावे ।
देखो उदासीन तुझे गे देह भाव वो ॥३॥"
कोणाशी उत्तर देण्याची हिंमत नाही.
दुसऱ्याच्या हातचं अन्न खाणारी, स्वतःचं काहीही शिल्लक नाही.
मन आणि देहावर तुझा ताबा नाही. आता फक्त उदासीन चेहरा.
भावार्थ: परावलंबी, अनिश्चित आणि आत्मविश्वासहीन जीवनशैलीचं चित्रण.
४.
"कोठे नेणो हा फावला एकांत ।
सदा किलकील भोवती बहुत ।
दोघे एकवत बोलावया मात ।
नाही लाज धरिली दिला हात वो ॥४॥"
एकांतात कुठे काय केलं, हेच माहीत नाही.
नेहमी वाद, भांडणं, गोंधळ.
आईशी बोलायचंही बंद केलं.
तू इतकी बेशरम झालीस की कोणाचाही हात धरायला घाबरत नाहीस.
भावार्थ: लज्जा, बंधन, आणि नात्यांचा विसर – स्वैर जीवनाचा निषेध.
५.
"करी कवतुक खेळ खेळे कान्हा ।
दावी लाघव भांडवी सासू सुना ।
पराभक्ती हे शुध्द तुम्ही जाणा ।
तुका म्हणे ऐसे कळो यावे या जना वो ॥५॥"
कृष्णाचं प्रेमसुख कवित्वात मांडतेस, पण प्रत्यक्षात सासूसुनेत भांडतेस.
ही पराभक्ती नाही; ही ढोंगी भक्ती आहे.
तुका म्हणतो – याचा खरा अर्थ समाजाला कळला पाहिजे.
भावार्थ: भक्तीचा खोटा मुखवटा फाडणारा आळस. खऱ्या भक्तीची पारख आवश्यक आहे.
✦ सारांश (ब्लॉगसाठी उपयोगी):
हा अभंग एक नीतीउपदेश, नैतिक आत्मपरीक्षण, आणि ढोंगी भक्तीवरची चपराक आहे.
आजच्या काळातही याचा उपयोग होतो – जिथे धर्म, भक्ती आणि सामाजिक प्रतिष्ठेचा मुखवटा घालून लोक आपली मूळ नीती विसरतात.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा