अगा करुणाकरा करितसें धांवा । या मज सोडवा लवकरि ॥१॥
ऐकोनियां माझीं करुणेचीं वचनें । व्हावें नारायणें उतावीळ ॥ध्रु.॥
मागें पुढें अवघा दिसे रिता ठाव । ठेवूनि पायीं भाव वाट पाहें ॥२॥
उशीर तो आतां न पाहिजे केला । अहो जी विठ्ठला मायबापा ॥३॥
उरलें तें एक हें चि मज आतां । अवघें विचारितां शून्य जालें ॥४॥
तुका म्हणे आतां करीं कृपादान । पाउलें समान दावीं डोळां ॥५॥
भावार्थ:
तुकाराम महाराज आपल्या विठोबाला अत्यंत करुणाभावाने साद घालतात. ते म्हणतात –
हे करुणाकरा! आता लवकर धाव घे आणि मला या जन्मबंधनातून सोडव.
माझ्या अंतःकरणातील करुण आवाहन ऐकून तू उतावीळ हो, हे माझे ईश्वर.
सर्वत्र मला रिकामेपण दिसते, मी तुझ्या चरणावर माझी भावना ठेवून वाट पाहतो आहे.
हे विठ्ठला मायबाप! आता उशीर करू नको, तूच माझा आधार आहेस.
माझ्या आयुष्यात आता तुझ्याविना दुसरे काही उरले नाही; सगळे विचार शून्य झालेत.
तुका म्हणतात, आता कृपादृष्टीने माझ्यावर दया कर आणि तुझे चरण मला प्रत्यक्ष डोळ्यांनी दाखव.
🙏 करुणेचा आर्त साद – तुकाराम महाराजांचे विवेकपूर्ण आत्मनिवेदन 🙏
संत तुकाराम महाराजांचे अभंग म्हणजे आत्म्याचे पुकारलेले भावविश्व. प्रत्येक शब्दात भक्तीचा झरा, वेदनेचा आवेग आणि भगवंतावरील पूर्ण समर्पण दिसते.
असा एक अत्यंत भावस्पर्शी अभंग:
"अगा करुणाकरा करितसें धांवा । या मज सोडवा लवकरि ॥१॥"
या ओळींतून तुकाराम महाराज त्यांच्या अंतःकरणातील गहिवर भगवंताच्या चरणी अर्पण करतात. ‘करुणाकरा’ असा साद घालत ते म्हणतात — देवा! आता वेळ नको दवडू, तूच ये लवकर माझ्या रक्षणासाठी.
आर्त विनवणी आणि आत्मसमर्पण
"ऐकोनियां माझीं करुणेचीं वचनें । व्हावें नारायणें उतावीळ ॥ध्रु.॥"
या ध्रुपदात 'करुणा' हीच भक्ताची खरी भाषा आहे, हे स्पष्ट होते. हे मागणे कोणत्याही भौतिक इच्छेसाठी नाही, तर भगवंताच्या सान्निध्यासाठी आहे. महाराज म्हणतात — देवा, माझे मनोगत ऐकून तू आतुर होऊन ये.
एकांत आणि अंतःवेदना
"मागें पुढें अवघा दिसे रिता ठाव । ठेवूनि पायीं भाव वाट पाहें ॥२॥"
संपूर्ण जग रिकामे, व्यर्थ वाटते — तुकाराम महाराजाला आता काहीच शिल्लक उरलेले नाही. एकच उरले आहे — विठोबाच्या चरणांवर ठेवलेली नितांत श्रद्धा.
जगाची झगमग त्यांच्यासाठी आता निरर्थक आहे, कारण त्यांचे लक्ष केवळ त्या अनंतात एकवटले आहे.
उशीर नको – कृपाकटाक्ष हवा
"उशीर तो आतां न पाहिजे केला । अहो जी विठ्ठला मायबापा ॥३॥"
हे विलंब आता असह्य झाले आहे. त्यांना देवाची उपेक्षा असह्य आहे. तो 'मायबाप' आहे आणि त्याचा भक्त व्याकुळ आहे.
म्हणूनच तुकाराम महाराज – प्रेमाने, तगमगून, याचनेच्या सुरात पुकारतात – “उशीर करू नकोस, माझ्या जीवनात फक्त तुच उरलास.”
शून्यतेतील शांत समाधान
"उरलें तें एक हें चि मज आतां । अवघें विचारितां शून्य जालें ॥४॥"
देह, मन, इच्छा – सर्व काही त्यांनी सोडून दिलं आहे. आता उरलं आहे ते फक्त विठोबाच्या चरणाचं स्मरण. जगाच्या कोणत्याही आकर्षणाने त्यांना ढळवता येत नाही.
देवदर्शनाची तळमळ
"तुका म्हणे आतां करीं कृपादान । पाउलें समान दावीं डोळां ॥५॥"
शेवटी, संत तुकाराम महाराज भगवंताला साकडे घालतात – आता फक्त तुझे चरण दाखव. माझ्या डोळ्यांनी तुझा साक्षात्कार होऊ दे. हेच माझं अंतिम वरदान असो.
💫 विचार: भक्ती हीच खरी विनंती 💫
या अभंगातून आपल्याला शिकायला मिळते की,
👉 भक्ती म्हणजे मागणं नाही, तर पूर्ण समर्पण
👉 देवाकडे जाणं हे बाहेरून नव्हे तर आतून घडतं
👉 कृपा ही शब्दांनी नव्हे, भावनेने ओढली जाते
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा