अखंड मुडतर । सासुरवास करकर ॥१॥
याची जाली बोळवण । आतां न देखों तो शीण ॥ध्रु.॥
बहुतांची दासी । तये घरीं सासुरवासी ॥२॥
तुका म्हणे मुळें । खंड झाला एका वेळें ॥३॥
✨ अखंड मुडतर । सासुरवास करकर ॥१॥
संसारात राहणारा जीव (जीवात्मा) एकप्रकारे अखंड ‘सासुरवास’ (दुखद संसार) अनुभवत आहे. जसे लग्न झाल्यावर स्त्री सासरी जाते आणि अनेक गोष्टी सहन करते, तसाच हा जीव जन्मोन्मुखी सृष्टीत अडकलेला आहे.
🌪 याची जाली बोळवण । आतां न देखों तो शीण ॥ध्रु.॥
या सासुरवासाला म्हणजेच संसारातील खोट्या व मायावी बंधनांना कंटाळून आता त्याला शेवटची बोळवण (विदाई) मिळावी. पुन्हा पुन्हा जन्म घेऊन त्याच यातना अनुभवाव्या लागू नयेत.
🧎 बहुतांची दासी । तये घरीं सासुरवासी ॥२॥
हा जीव अनेकांच्या अधीन (इंद्रियांचे, इच्छांचे, मोहाचे गुलाम) झालेला आहे. जणू सासरी गेलेली दासी आहे — जिची स्वतःची स्वतंत्रता नाही, नेहमी कोणावर तरी अवलंबून राहणे.
🕊 तुका म्हणे मुळें । खंड झाला एका वेळें॥३॥
तुकाराम महाराज म्हणतात — एकदा जर मुळात (खऱ्या अर्थाने) परमेश्वराची ओळख झाली, भक्तीचा दीप पेटला, तर हा खंड (संसारसागर, पुनर्जन्म) एकदाच थांबतो. मुक्ती प्राप्त होते.
अर्थ (संक्षेपात):
हा अभंग जीवात्म्याच्या संसारातील बंधनांची व अस्वस्थतेची सखोल भावना व्यक्त करतो. अखंड जगात भरकटणारा जीव मानवी रूपात अनेक मोह, बंधन व अपेक्षांमध्ये अडकतो, ज्याला तुकाराम महाराज ‘सासुरवास’ म्हणतात. एकदा का त्याला आत्मज्ञानाची (परमेश्वराशी एकरूप होण्याची) जाणीव झाली की त्याचे या चक्रातून "एकदाच सुटकेचा मार्ग" साधतो — तो म्हणजे 'खंड' होतो.
🔸 निष्कर्ष (मथळा व उपसंहार):
"तुकाराम महाराजांच्या अभंगात सासुरवासा मागील अध्यात्म"
या अभंगात 'सासुरवास' ही एक प्रतीकात्मक संज्ञा आहे — जीवाच्या संसारातील क्लेशाची. अखंड जीवन प्रवाहात माणूस मोह, माया, वासना यामध्ये गुरफटलेला असतो. परंतु, संतांचा संग, हरिनामस्मरण आणि आत्मभान या मार्गानेच तो खऱ्या ‘मायच्या घरी’ म्हणजेच मोक्षप्राप्तीच्या मार्गावर जातो.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा