मरणा हातीं सुटली काया । विचारें या निश्चयें ॥१॥
नासोनियां गेली खंती । सहजिस्थति भोगाचे ॥ध्रु.॥
न देखें सें जालें श्रम । आलें वर्म हाता हें ॥२॥
तुका म्हणे कैची कींव । कोठें जीव निराळा ॥३॥
१. मरणा हातीं सुटली काया । विचारें या निश्चयें ॥
👉 मृत्यूच्या हाती शरीर दिलं गेलं आहे,
हे समजून घेतलं आहे — पूर्ण विचारपूर्वक, निश्चयपूर्वक.
(म्हणजे, आता मरण निश्चित आहे — त्याची भीती राहिली नाही.)
२. नासोनियां गेली खंती । सहजिस्थिति भोगाचे ॥ध्रु.॥
👉 शरीर नाहीसं झालं आहे,
आणि यामुळे सुखदुःखाच्या भोगांची खंतही आता उरलेली नाही.
(जन्म-मृत्यूच्या चक्रातून बाहेर पडलो आहे.)
३. न देखें सें जालें श्रम । आलें वर्म हाता हें ॥
👉 आता मला कोणताही श्रम, थकवा, शंका दिसत नाही,
कारण माझ्या हातात ‘वर्म’ — म्हणजेच रक्षण, आत्मबळ, ज्ञानशक्ती आलं आहे.
(आत्मज्ञान मिळाल्याने, भोग, श्रम, चिंता नाहीशी झाली.)
४. तुका म्हणे कैची कींव । कोठें जीव निराळा ॥
👉 तुकाराम म्हणतात,
देह गेल्यावर आणि आत्मज्ञान आल्यानंतर कोणती कीव (दया), कोणता भेद उरत नाही.
सगळं एकरूप झालंय.
(जीव आणि शिव वेगळे राहिलेले नाहीत.)
🌟 भावार्थ (सारांश):
-
शरीर मरण पावलं तरी आत्मा शाश्वत आहे.
-
आत्मज्ञान झाल्यावर भोग, खंत, वेदना, चिंता नष्ट होतात.
-
देहभान नाहीसं झालं की जीव आणि शिव एकत्र होतात.
-
मृत्यू म्हणजे शेवट नाही – तर एक अनंत सुखस्थितीचा आरंभ आहे.
💡 आपण काय शिकू शकतो?
-
मृत्यूला घाबरू नका – तो एक अपरिहार्य आणि शांतीकडे नेणारा टप्पा आहे.
-
आत्मज्ञान हेच खरी मुक्ती आहे.
-
देह संपला तरी आत्मा अजर-अमर आहे – त्याच्या उन्नतीसाठी जीवन जगावं.
-
खंत, दु:ख, द्वेष यांना जागा नाही – आत्मभान राखा.
"मरणा हातीं सुटली काया । विचारें या निश्चयें ॥"
संत तुकाराम महाराजांच्या या अभंगातील पहिलाच ओळ आपल्याला थेट मृत्यूच्या द्वाराशी नेते. पण हा मृत्यू, भयावह नाही – तो सुटकेचा मार्ग आहे. आत्मज्ञान मिळाल्यानंतर मरण म्हणजे समाप्ती नसून, परमशांतीकडे वाटचाल आहे.
हे लेखन एक थांबा नाही, तर अंतरात्म्याशी झालेल्या संवादाची शांतशी नोंद आहे.
🌿 जीवन, मरण आणि आत्मज्ञान
तुकाराम महाराज सांगतात –
"नासोनियां गेली खंती । सहजिस्थिति भोगाचे ॥"
देह संपतो, आणि त्यासोबत भोगांची चिंता, इच्छा, तृष्णा संपतात. जी 'सहजिस्थिती' आहे – म्हणजेच आत्मस्वरूपातील विश्रांती – तीच खरी शांती आहे.
मरण ही केवळ देहाची सुटका आहे. खरंतर, मरणाच्या क्षणी आत्मा खऱ्या अर्थाने स्वतंत्र होतो.
🔱 ‘वर्म’ म्हणजे काय?
"आलें वर्म हाता हें" – इथे ‘वर्म’ म्हणजे आध्यात्मिक रक्षण, आत्मभान, आत्मज्ञान.
म्हणजे, ज्याच्या हाती हे आत्मज्ञान आलंय, तो माणूस या जगाच्या मोह, दुःख, द्वेष, ईर्षा यांपासून पूर्णपणे मुक्त होतो. हे ‘वर्म’ मिळालं की, जीवन-मरणाच्या सर्व चिंता संपतात.
🕉️ जीव आणि शिव – भेद नाही
"तुका म्हणे कैची कींव । कोठें जीव निराळा ॥"
शेवटी संत तुकाराम म्हणतात –
देहाच्या पलिकडे एकता आहे. जीव हा वेगळा नाही. तोच शिवस्वरूप आहे. त्यामुळे मरणानंतर कीव करावी अशी काहीच गोष्ट राहत नाही.
🙏 शेवटी एकच विनंती…
तुकाराम महाराजांच्या शब्दांमध्ये जी शांती आहे, ती आपल्या मनात उतरवली पाहिजे.
“पाहण्या साठी देव, आतां पाहिजे अंतरी भाव” – तो भाव जागवा.
मरणाकडे भीतीने नाही, तर जाणीवेने बघा.
आणि लक्षात ठेवा — "जीवाचा जीव एकच, तोच नारायण."
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा