आणिकां छळावया जालासी शाहाणा । स्वहिता घातले खानें ।
आडिके पैके करूनि सायास ।कृपणें सांचलें धन ।
न जिरे क्षीर श्वानासी भिक्षतां । याती तयाचा गुण ।
तारुण्यदशे अधम मातला । दवडी हात पाय कान ॥१॥
काय जालें यांस वांयां कां ठकले । हातीं सांपडलें टाकीतसे ।
घेउनि स्फटिकमणी टाकी चिंतामणी । नागवले आपुले इच्छे ॥ध्रु.॥
सिद्धीं सेविलें सेविती अधम । पात्रासारिखे फळ ।
सिंपिली मोतीं जन्मलें स्वातीचे ।वरुषलें सर्वत्र जळ ।
कापुस पट नये चि कारणा । तयास पातला काळ ।
तें चि भुजंगें धरिलें कंठीं । मा विष जालें त्याची गरळ ॥२॥
भिक्षूनि मिष्टान्न घृतसाकर । सहित सोलुनि केळें ।
घालुनियां घसां अंगोळिया ।हाते वांत करू बळें ।
कुंथावयाची आवडी ओवा । उन्हवणी रडवी बाळें ।
तुका म्हणे जे जैसें करिती । ते पवती तैसीं च फळें ॥३॥
🌾 अर्थासह स्पष्टीकरण (भावार्थ)
१.
"आणिकां छळावया जालासी शाहाणा । स्वहिता घातले खानें ।
आडिके पैके करूनि सायास । कृपणें सांचलें धन ।
न जिरे क्षीर श्वानासी भिक्षतां । याती तयाचा गुण ।
तारुण्यदशे अधम मातला । दवडी हात पाय कान ॥१॥"
📌 भावार्थ:
दुसऱ्यांना त्रास द्यायचा, त्यांचं छळ करायचं, असं करून जर कोणाला आपलं हित साधायचं वाटत असेल, तर तो माणूस मूर्खच आहे.
तो रात्रंदिवस मेहनत करून पैसा साठवतो पण त्याचा उपयोगच करत नाही — म्हणजेच तो कृपण आहे.
"श्वानाला दूध दिलं तरी त्याची जात नाही सुधारत" — अशा वृत्तीचा माणूस कधीच सुधारत नाही.
तरुणपणातच जर माणूस अधम वागला, तर तो नंतर हातपाय वापरण्याच्या लायकीचाही राहत नाही.
ध्रुवपद:
"काय जालें यांस वांयां कां ठकले । हातीं सांपडलें टाकीतसे ।
घेउनि स्फटिकमणी टाकी चिंतामणी । नागवले आपुले इच्छे ॥ध्रु.॥"
📌 भावार्थ:
अशा माणसांचं मन वायफळ आणि वेडसर असतं — त्यांना जे उत्तम मिळालं, ते वापरण्याऐवजी तेच फेकून देतात!
स्फटिकमणी मिळवूनही चिंतामणी दूर टाकतात. म्हणजे योग्य संधी असूनही, ते मूर्खपणामुळे सगळं गमावतात.
२.
"सिद्धीं सेविलें सेविती अधम । पात्रासारिखे फळ ।
सिंपिली मोतीं जन्मलें स्वातीचे । वरुषलें सर्वत्र जळ ।
कापुस पट नये चि कारणा । तयास पातला काळ ।
तें चि भुजंगें धरिलें कंठीं । मा विष जालें त्याची गरळ ॥२॥"
📌 भावार्थ:
कोणीही थोर संतांना किंवा ज्ञानाला शरण गेलं तरी, जर तो अधम वृत्तीचा असेल तर त्याला योग्य फळ मिळत नाही.
स्वाती नक्षत्रात मोती जन्मतो, पण जर तेच पाणी दुसरीकडे पडलं तर मोती न होता केवळ जलच होतं.
कधी कधी योग्य वस्तू, योग्य काळात न मिळाल्यास त्यांचं मूल्य नष्ट होतं.
कापूस योग्य काळात न पिंजल्यास त्याचा उपयोग नाही.
त्याचप्रमाणे, सापाच्या गळ्यात चिंतामणी ठेवल्यास ते विषच उगाळेल, अमृत नाही!
३.
"भिक्षूनि मिष्टान्न घृतसाकर । सहित सोलुनि केळें ।
घालुनियां घसां अंगोळिया । हाते वांत करू बळें ।
कुंथावयाची आवडी ओवा । उन्हवणी रडवी बाळें ।
तुका म्हणे जे जैसें करिती । ते पवती तैसीं च फळें ॥३॥"
📌 भावार्थ:
भिकारीला सुद्धा जर गोड पदार्थ दिले तरी तो त्याचा योग्य उपयोग न करता वाकडं वागेल.
त्याच्या अंगावर माशांचे उटणे लावून अंघोळ घातली, तरी तो घाणच करेल.
ज्याप्रमाणे उष्णतेमध्ये रडणाऱ्या बाळाला सुद्धा काहीच समजत नाही,
तसेच काही माणसे कितीही चांगलं मिळालं तरी त्यांचा विकृत स्वभाव बदलत नाही.
🌱 तुकाराम म्हणतात:
"माणूस जसं करतो, तसंच फळ त्याला मिळतं!"
न्याय हा कर्मनुसार मिळतो. कोणीही त्यापासून सुटत नाही.
✅ थोडक्यात सारांश:
-
लोक छळ करत आत्महित साधतात – हे चूक आहे.
-
कृपण माणूस पैशाचा उपयोग करत नाही.
-
योग्य संधी मिळाल्यावरही मूर्ख माणूस ती फेकून देतो.
-
अधम वृत्तीने साधन साधल्यासही त्याचा उपयोग होत नाही.
-
माणूस जसं करतो, तसं फळ मिळतो.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा