काम क्रोध अहंकार नको देहीं । आशा तृष्णा माया लज्जा चिंता कांहीं ॥
वास पंढरीचा जन्म सदा देइप । आणीक दुजें मागणें तुज नाहीं ॥१॥
कृपा देइप दान हरि मज कृपा देइप दान । नासीं त्रिमिर दाखवीं चरण ॥
आर्त पुरवावें भेटी देऊन । नको उपेक्षूं आलिया शरण ॥ध्रु.॥
नाम अखंड हृदयीं राहो वाणी । न पडो विसर क्षण ज्यागृतिं स्वप्नीं ॥
संतसमागम ऐसा दे लावुनि । आणीक दुजें कांहीं नेणें तुजवांचूनि ॥२॥
पंथपुरिंचा रविसुत पुरे आतां । आड करावा भवसिंधु ऐसा नव्हता ॥
नाहीं आडताळा त्रैलाक्यामाजी सरता । विनवी तुकयाबंधु चरणीं ठेवूनि माथा ॥३॥
🪔 काम, क्रोध, अहंकार सोडून दे – तुकाराम महाराजांचा आत्मसमर्पण अभंग
अभंग:
काम क्रोध अहंकार नको देहीं । आशा तृष्णा माया लज्जा चिंता कांहीं ।
वास पंढरीचा जन्म सदा देइप । आणीक दुजें मागणें तुज नाहीं ॥१॥
स्पष्टीकरण:
संत तुकाराम महाराज आपल्या प्रार्थनेत परमेश्वराकडे विनवणी करतात – "हे दातार, माझ्या देहातून काम (वासना), क्रोध (राग), अहंकार, आशा, तृष्णा, माया, लज्जा आणि चिंता हे सर्व वाईट गुण नष्ट कर." त्यांना केवळ एकच गोष्ट हवी आहे – ती म्हणजे पंढरपूरच्या श्रीविठोबाचा सहवास आणि भक्तीमय जीवन. बाकी काहीही नको. हीच खरी साधना!
कृपा देइप दान हरि मज कृपा देइप दान । नासीं त्रिमिर दाखवीं चरण ।
आर्त पुरवावें भेटी देऊन । नको उपेक्षूं आलिया शरण ॥धृ॥
स्पष्टीकरण:
"हे हरि, मला केवळ तुझी कृपा हवी आहे. माझ्या अंतरातील तीन दोष – तमोगुण, रजोगुण आणि अहंकार – नाहीसे कर. तुझे चरण मला दाखव. जो भक्त आर्तपणे तुझ्या चरणी येतो, त्याच्यावर उपेक्षा करू नकोस." ही आर्ततेची अत्यंत भावनिक हाक आहे.
नाम अखंड हृदयीं राहो वाणी । न पडो विसर क्षण ज्यागृतिं स्वप्नीं ।
संतसमागम ऐसा दे लावुनि । आणीक दुजें कांहीं नेणें तुजवांचूनि ॥२॥
स्पष्टीकरण:
तुकाराम महाराज म्हणतात, "माझ्या हृदयात, माझ्या वाणीत तुजचे नाम अखंड राहो. जागेपणी, स्वप्नातही तुझा विसर कधीही पडू नये. मला संतांचा संग दे आणि तुझ्यावाचून काहीही हवेसे वाटू नये."
पंथपुरिंचा रविसुत पुरे आतां । आड करावा भवसिंधु ऐसा नव्हता ।
नाहीं आडताळा त्रैलाक्यामाजी सरता । विनवी तुकयाबंधु चरणीं ठेवूनि माथा ॥३॥
स्पष्टीकरण:
"मी आता पंढरपूरच्या वाटेवरचा सूर्यपुत्र (सच्चा पंढरी भक्त) झालो आहे. हा भवसागर पार करण्यासाठी आता काहीही आड येऊ शकत नाही. संपूर्ण त्रैलोक्यालाही हा मार्ग अडवता येणार नाही. मी तुझ्या चरणी माथा टेकवतो, हेच माझे अंतिम शरण आहे."
🔅 निष्कर्ष:
हा अभंग म्हणजे संपूर्ण आत्मसमर्पणाची आणि निर्लोभी भक्तीची चरम सीमा आहे. तुकाराम महाराजांचे जीवन, त्यांचे विचार, त्यांचे संत संगाचे महत्त्व, आणि त्यांच्या आर्त प्रार्थना हे आपल्या जीवनात ईश्वराच्या स्मरणाची जागरूकता निर्माण करतात.
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा