मन करा रे प्रसन्न ।

 

मन करा रे प्रसन्न । सर्व सिद्धीचें कारण ।
मोक्ष अथवा बंधन । सुख समाधान इच्छा ते ॥१॥

मनें प्रतिमा स्थापिली । मनें मना पूजा केली ।
मनें इच्छा पुरविली । मन माउली सकळांची ॥ध्रु.॥

मन गुरू आणि शिष्य । करी आपुलें चि दास्य ।
प्रसन्न आपआपणास । गति अथवा अधोगति ॥२॥

साधक वाचक पंडित । श्रोते वक्ते ऐका मात ।
नाहीं नाहीं आनुदैवत । तुका म्हणे दुसरें ॥३॥

---

❖ भावार्थ:

तुकाराम महाराज सांगतात की, सर्व काही आपल्या "मनावर अवलंबून" असतं.

• मन प्रसन्न असेल, तर सुख, समाधान, मोक्ष – सगळं सहज प्राप्त होतं.

• हेच मन प्रतिमा घडवतं, पूजा करतं, इच्छांची पूर्तता करतं.

• मनच आपल्या सर्व अनुभवांचं मूळ आहे – तेच गुरु आहे, तेच शिष्य.

• जर मन प्रसन्न आणि शुद्ध असेल, तर ते आपल्याला उद्धाराच्या वाटेने घेऊन जातं; अन्यथा अधोगतीकडे.

शेवटी ते ठामपणे म्हणतात:

"नाहीं नाहीं आनुदैवत" – म्हणजे, मनावाचून दुसरं कुठलंही दैवत नाही.

✨ "मन प्रसन्न – सर्व सिद्धीचा मूलमंत्र : संत तुकारामांचे मनोवैज्ञानिक चिंतन"

संत तुकाराम महाराज यांनी फक्त अध्यात्मच नव्हे, तर मनोविज्ञानाचीही गूढ दारे आपल्या अभंगातून उघडली आहेत. या अभंगात ते स्पष्ट सांगतात की माणसाच्या सर्व कर्म, भावना, आचार आणि निर्णय यामागे मनाचं स्थान सर्वोच्च आहे.

आजच्या आधुनिक युगातही हे तत्त्व लागू पडतं. बऱ्याचदा आपण बाह्य देव, साधनं, पूजाअर्चा याकडे झुकतो, पण स्वतःच्या मनाशी संवाद साधणं विसरतो.

मनाचं योग्य मार्गदर्शन केल्यास:

• आत्मिक आनंद मिळतो

• इच्छांचं समाधान होतं

• आणि अंतःकरणात शांतीचं साम्राज्य प्रस्थापित होतं.