जगतगुरु तुकाराम महाराज यांचे निवडक अभंग : परियेसी गव्हारा सादर

परियेसी गव्हारा सादर ।

कर्मे निर्वश झाले सगर ।
भिल्लें विंधिले शारंगधर ।
झाला पुरंदर सहस्त्र नयन ॥१॥

कर्मे मन्मथ झालासे राख ।
कर्मे चंद्रासि घडला दोष ।
कर्मे भार वाहती कुर्मशेष ।
कर्मे खरमुख ब्रह्मा देखा ॥२॥

कर्मे वासुकी लंके दिवटा ।
कर्मे हनुमंता उदरीं कांसोटा ।
कर्मे शुकदेव गर्भी कष्टा ।
पाताळवाटा बळी गेला ॥३॥

कर्मे दशरथ वियोगें मेला ।
कर्मे श्रीराम वनवासा गेला ।
कर्मे रावण क्षयो पावला ।
वियोग घडला सीतादेवी ॥४॥

कर्मे दुर्योधनादि रणीं नासले ।
कर्मे पांडव महापंथें गेले ।
कर्मे सिंधुजळ शोषिलें ।
नहुष जाला सर्प देखा ॥५॥

कर्मातें शंभु मानी आपण ।
किती पळसि कर्माभेण ।
बापरखुमादेविवरविठ्ठला शरण ।
केलीं कर्मे निवारी नारायण ॥६॥

ही ज्ञानदेव माउलींची अमृतवाणी — "परियेसी गव्हारा सादर" — ही ओवी कर्मतत्त्वाचा गूढ पण सोपा अर्थ सांगणारी आहे.

🌿 भावार्थ व तात्पर्य

ही ओवी आपल्याला सांगते की —
या जगात कोणीही कर्माच्या फळापासून सुटत नाही.
देव, दानव, ऋषी, राजा — सगळ्यांनाच त्यांच्या कर्माचे परिणाम भोगावे लागतात.

परियेसी गव्हारा सादर । कर्मे निर्वंश झाले सगर । भिल्लें विंधिले शारंगधर । झाला पुरंदर सहस्त्र नयन ॥

सगरराजाचे सर्व पुत्र कर्मामुळे नष्ट झाले.
श्रीकृष्णाला देखील भिल्लाच्या हातून बाण लागला.
इंद्राने गुरुपत्नीगमन केल्याने त्याला भोगावे लागलेले अपमान (शरीरावर भगे पडणे) हे कर्मफळ.

👉 संदेश: कोणीही कितीही सामर्थ्यवान असला तरी कर्माचे दंड टाळता येत नाहीत.

कर्मे मन्मथ झालासे राख । कर्मे चंद्रासि घडला दोष । कर्मे भार वाहती कुर्मशेष । कर्मे खरमुख ब्रह्मा देखा ॥

शंकराने कामदेवाला जाळले, चंद्राला शाप मिळाला,
विष्णूच्या अवतारांनी (कुर्म, शेष) पृथ्वीचा भार वाहिला,
आणि ब्रह्मदेवाला गाढवाचे मुख मिळाले — हे सारे त्यांच्या कर्मांमुळेच.

👉 संदेश: देवही कर्मबंधनातून मुक्त नाहीत.

कर्मे वासुकी लंके दिवटा । कर्मे हनुमंता उदरीं कांसोटा । कर्मे शुकदेव गर्भी कष्टा । पाताळवाटा बळी गेला ॥

वासुकी नागाला रावणाकडे दिवा व्हावे लागले,
हनुमंतालाही ब्रह्मचर्याची कठोर परीक्षा आली,
शुकदेवाला दीर्घ गर्भवास भोगावा लागला,
आणि बळी राजा पाताळात गेला — हे सर्व कर्माच्या परिणामामुळे.

कर्मे दशरथ वियोगें मेला । कर्मे श्रीराम वनवासा गेला । कर्मे रावण क्षयो पावला । वियोग घडला सीतादेवी ॥

दशरथाला पुत्रवियोग झाला,
श्रीरामाला वनवास भोगावा लागला,
रावण नष्ट झाला,
आणि सीतेला पतीवियोग मिळाला — हे सर्व कर्मानुसार घडले.

कर्मे दुर्योधनादि रणीं नासले । कर्मे पांडव महापंथें गेले । कर्मे सिंधुजळ शोषिलें । नहुष जाला सर्प देखा ॥

दुर्योधन आणि कौरव युद्धात नष्ट झाले,
पांडवांना स्वर्गारोहणाच्या मार्गावर जावे लागले,
अगस्ती ऋषीने समुद्र प्यावा लागला,
नहुश सर्प झाला — सगळे कर्माचे फळ.

कर्मातें शंभु मानी आपण । किती पळसि कर्माभेण । बापरखुमादेविवरविठ्ठला शरण । केलीं कर्मे निवारी नारायण ॥

महादेवसुद्धा कर्माला मानतात,
मग माणसा, तू कुठे पळून जाशील?
म्हणून एकच उपाय आहे —
विठ्ठलाच्या चरणी शरण जावे,
कारण नारायणच कर्मबंधनातून मुक्त करतो.

सारांश

"कर्म हे अपरिहार्य आहे, पण भक्ति आणि आत्मबोधाने त्यावर मात करता येते."

अर्थ:-

हे मुढजीवा कर्माचा बोध घे. प्रारब्ध गती कशी असते ते कळेल. कर्मामुळे सगरराजाचे साठ हजार पुत्र गेले व तो निर्वंश झाला. कर्मामुळेच भिल्लाने श्रीकृष्णाला बाण मारिला. कर्मामुळे इंद्रला गुरुपत्नीगमनाचा दोष घडला व अंगाला भगे पडले. कर्मामुळे शंकराने मदनाला जाळला, चंद्राला शाप मिळाला व शेष व कुर्माना पृथ्वीचा भार वाहवा लागला तसेच ब्रह्म्याला गाढवाचे मुख प्राप्त झाले. कर्मामुळे वासुकीला रावणाकडे दिवटा व्हावे लागले, मारुतीला ब्रह्मचर्याची कासोटी नेसावी लागली, शुकदेवाला गर्भवास सहन करावा लागला व बळीला पाताळात जाऊन पडावे लागले. कर्मामुळे दशरथाला पुत्रवियोग भोगावा लागला, रामाला वनवासात जावे लागले, रावणाला राज्याचा त्याग करावा लागला व सितेला रामाचा वियोग प्राप्त झाला. दुर्योधनप्रभुतीना रणात मरावे लागले, पांडवांना महापंथ चालावा लागला, अगस्तीला समुद्र प्यावा लागला व इंद्रपदावर पोहचलेल्या नहुशराजाला सर्प योनीत जावे लागले. त्या कर्माला महादेव भितात, अशा त्या कर्मापासुन तु कुठे पळुन जाऊ शकतोस? या वर उपाय म्हणजे, माझे पिता व रखुमाईचे पती श्री विठ्ठल यांना शरण गेले तर नारायण कर्म व कर्मफलांचे निवारण करतो असे माऊली सांगतात.

🌿 कर्माचा बोध – आधुनिक रूपांतर

हे माणसा, थांब थोडं...
कर्माचं गूढ जाणून घे.
जे झाले, जे घडतंय, जे होणार आहे –
ते सगळं या अदृश्य कर्माच्या धाग्याने विणलेलं आहे.

सगर राजाचे साठ हजार पुत्र गेले,
तो निर्वंश झाला – का?
कर्माचं फळ होतं ते.

भिल्लाने श्रीकृष्णालाही बाण मारला,
इंद्रालाही पापाच्या डागांनी अंग झाकावं लागलं —
कोणी वाचलं का कर्मातून?

शंकरालाही मदनाला जाळावं लागलं,
चंद्राला शाप भोगावा लागला,
शेष नाग आणि कुर्म अवतारांना
धरतीचा भार वाहावा लागला,
आणि सृष्टीचा जनक ब्रह्मालाही गाढवाचं मुख मिळालं —
हेच तर कर्माचं सामर्थ्य.

वासुकी नाग रावणाच्या दरबारात दिवा झाला,
हनुमंतालाही ब्रह्मचर्याचं व्रत निभावावं लागलं,
शुकदेवाला गर्भवासातच ज्ञान मिळालं,
बळी राजा पाताळात गेला —
कर्माची जाळी खोल आहे.

दशरथाला पुत्रवियोग,
रामाला वनवास,
रावणाला राज्याचा नाश,
सीतेला पतीवियोग —
हे सर्व कर्माचे वळण.

दुर्योधन रणात मेला,
पांडवांना दीर्घ प्रवास करावा लागला,
अगस्ती ऋषींनी समुद्र प्यावा लागला,
नहुश राजा सर्प झाला —
कर्मापासून सुटका कुणालाच नाही.

मग तू कुठे पळणार?
महादेवही म्हणतात —
“मी कर्मापुढे नमतो.”

मग तुझं काय चालणार रे जीव?
एकच मार्ग आहे —
विठ्ठलाच्या चरणी शरण जा,
कारण तोच कर्मबंधन तोडतो,
तोच नराला नारायण करतो.

💫 तात्पर्य

कर्म टाळता येत नाही, पण भक्तीने ते शुद्ध करता येते.
विठ्ठलभक्त झाल्यावर कर्म हे शिक्षा नसून साधना बनते.
म्हणून माउली सांगतात —
“कर्मापासून सुटू नकोस, पण कर्मात विठ्ठल पाह.”