तिहीं ताळीं हेचि हाक । ह्मणती पांढरा स्फटिक ।
**१. तिहीं ताळीं हेचि हाक । ह्मणती पांढरा स्फटिक ।
अवघा बुडविला लौकिक । सुखें चि भीके लाविलीं ॥**
"तिहीं ताळी" – त्रिकाळ (भूत, वर्तमान, भविष्य)
"हेचि हाक" – एकच साद, एकच नाद
"पांढरा स्फटिक" – पारदर्शक आणि निर्मळ वस्तू; इथे ‘विठोबा’
तुकाराम महाराज म्हणतात की कालाचा कोणताही क्षण असो, माझं मन सदा त्या निर्मळ, निर्गुण पांडुरंगालाच साद घालते.
लौकिक प्रतिष्ठा, नाव, मान, पैसा – हे सगळं मी विसरलो, आणि मला ‘भीक मागणं’ (विनम्रता) हाच खरा आनंद वाटतो आहे.
**२. थोंटा नांव शिरोमणी । नाहीं जोडा त्रिभुवनीं ।
ह्मणोनि शाहाणे ते कोणी। तुझे दारीं बैसतिना ॥**
"थोंटा" म्हणजे मूर्ख, अज्ञानी.
तो ‘शिरोमणी’ म्हणजे श्रेष्ठ आहे, कारण त्रिभुवनात त्याला कोणताही साजिरा किंवा जोडीचा मिळत नाही.
हे संतांचे उपरोध आहे – जे पांडुरंगाच्या दारी बसत नाहीत ते स्वतःला कितीही 'शहाणे' समजोत, पण ते खरे शहाणे नाहीत.
**३. निर्गुण निलाजिरा निनांवा । लंड झोंड कुडा देवा ।
नागवणा या नांवा । वांचूनि दुजा नाइकों ॥**
ही अत्यंत कडवट पण खोल भावना आहे.
"निर्गुण" – पांडुरंगाचे निराकार रूप
"निलाजिरा" – निर्लज्ज
"लंड झोंड कुडा" – ही भाषा साधी आणि ग्रामीण आहे, पण इथे ती संपूर्ण 'तिरस्कारयुक्त लौकिकाच्या' विरोधात आहे.
'नागवणा' म्हणजे चक्क उघडं पडलेलं.
तुकाराम म्हणतात – या जगात, या उघड्या आणि नग्न सत्याविना (पांडुरंगाच्या नामाविना) काहीच नाही, दुसरं कोणीच नाही.
**४. सर्वगुणें संपन्न । कळों आलासी संपूर्ण ।
तुकयाबंधु ह्मणे चरण । आतां जीवें न सोडीं ॥**
विठोबा हे सर्वगुणसंपन्न, परिपूर्ण आहेत.
आता तुकाराम महाराज म्हणतात की, “माझ्या मनाला हे स्पष्ट कळून आलं आहे की, तुझ्याविना दुसरं काहीच नको. म्हणून आता तुझं चरण मी जीव टाकूनही सोडणार नाही.”
🌸 निष्कर्ष:
हा अभंग संत तुकाराम महाराजांचे निर्गुण भक्तीतील एक कडवट पण खोल दर्शन घडवतो. लौकिक, विद्या, मान, संपत्ती या गोष्टींचा निषेध करीत ते म्हणतात की, "हे देवा, तुझ्यावाचून मला काहीच नको."
कोणत्याही टिप्पण्या नाहीत:
टिप्पणी पोस्ट करा