आंधळ्यासि जन अवघे चि आंधळे ।
आपणासि डोळे दृष्टी नाहीं ॥१॥
रोगिया विषतुल्य लागे हें मिष्टान्न ।
तोंडासि कारण चवी नाहीं ॥२॥
तुका म्हणे शुद्ध नाहीं जो आपण ।
आपणासी जाण आपुलीच नाही ॥३॥
शब्दशः अर्थ:
-
"आंधळ्यास लोक सारे आंधळे वाटतात, कारण त्याच्याकडे डोळे नाहीत."
-
"ज्याला आजार आहे, त्याला गोडधोड खाणं देखील विषासारखं वाटतं, कारण त्याच्या जिभेची चवच गेली आहे."
-
"तुका म्हणतो — तो माणूस शुद्ध (परिपूर्ण, सज्ञान) नाही, जो स्वतःला ओळखत नाही."
💡 भावार्थ / रसग्रहण:
-
हा अभंग आत्मज्ञान, आत्मपरीक्षण आणि मनोवृत्तीच्या शुद्धतेचा अत्यंत गहिरा विचार मांडतो.
-
"आपणाला जर स्वतःचीच ओळख नाही", तर आपण कसे सज्ञान म्हणायचे?
-
जसं आंधळा दुसऱ्यांच्या दोष दाखवतो, किंवा रोगी मिष्टान्नालाही नाकारतो —
तसंच अज्ञानी माणूस सत्य, साधुता आणि भक्तीचाही विरोध करतो, कारण त्याचं अंतःकरणच दूषित झालेलं असतं.
🙏 आजच्या काळातील संदेश:
या अभंगातून तुकाराम महाराज सांगतात:
"जग बदलण्याच्या आधी, स्वतःकडे बघा."
"तुमच्याकडेच दृष्टी नाही, आणि दोष जगात शोधता?"
"शुद्धता म्हणजे बाह्य आचरण नव्हे, ती आहे — स्वतःची खरी ओळख आणि दोष स्विकारण्याची सजगता."
संत तुकाराम महाराजांचे या संदर्भातील काही विचार:
उत्तर द्याहटवा"आळस देही, मती न येई..."
– त्यांनी सांगितले आहे की, शरीर आळशी असेल तर मनामध्ये चांगले विचारही येत नाहीत. त्यामुळे शरीर सक्षम ठेवणे आवश्यक आहे.
"वृत्ती निरोगी ठेवावी, हेच साधनेचं मूळ"
– त्यांच्या अभंगांमध्ये ते म्हणतात की, जर शरीर आणि वृत्ती शुद्ध आणि निरोगी असतील, तरच ईश्वरसाधना शक्य होते.
"जेथे ध्यान तिथे चित्त, जेथे चित्त तिथे देह"
– मन, शरीर आणि आत्मा यांचं नातं त्यांनी सुंदर रीतीने उलगडून सांगितलं आहे.
याचा अर्थ असा की:
शारीरिक आरोग्य हे मानसिक आणि आध्यात्मिक आरोग्यासाठी आवश्यक आहे.
संत तुकारामांनी जीवनशैली, संयम, आणि साधनेवर भर दिला.
"सद्विचारांनी भरलेलं जीवन" हीच त्यांच्या मते खरी आरोग्यदायी संपत्ती आहे.