"संत तुकाराम आणि पतिव्रतेच्या संकल्पनेचं भाष्य"

 पतिव्रता ऐसी जगामध्ये मात । भोगी पाच सात अंधारीं ते ॥१॥

भ्रतारासी लेखी श्वानाचे समान । परपुरुषीं जाण संभ्रम तो ॥२॥

तुका ह्मणे तिच्या दोषा नाहीं पार । भोगील अघोर कुंभपाक ॥३॥

🔎 शब्दार्थ व भावार्थ:

❖ "पतिव्रता ऐसी जगामध्ये मात"

– समाजात स्वतःला "पतिव्रता" म्हणून घेणाऱ्या स्त्रिया असतात, पण त्यांचं वर्तन त्या संकल्पनेला छेद देणारं असतं.

❖ "भोगी पाच सात अंधारीं ते"

– त्या गुप्तपणे अनेक पुरुषांशी संबंध ठेवतात, समाजाला माहित नसले तरी देवाला माहीत असतं.

❖ "भ्रतारासी लेखी श्वानाचे समान"

– त्या आपल्या पतीची किंमत करत नाहीत, त्याला कुत्र्यासारखं वागवतात.

❖ "परपुरुषीं जाण संभ्रम तो"

– मात्र परपुरुषांना मात्र आदराने, आकर्षणाने किंवा मोहाने पाहतात.

❖ "तुका ह्मणे तिच्या दोषा नाहीं पार"

– तुकोबा म्हणतात, अशा स्त्रीच्या दोषांना मर्यादा नाही.

❖ "भोगील अघोर कुंभपाक"

– तिचं अंतिम फळ अत्यंत भीषण नरकात भोगावं लागेल – ‘कुंभपाक नरक’ म्हणजे सर्वात भयंकर दंडाचा ठिकाण.

हा अभंग केवळ स्त्रीवर टीका करणारा नसून, दांभिकता आणि मूल्यभंग या संदर्भात आहे. तुकोबा पुरुषाच्या दोषांवरसुद्धा तितक्याच तीव्रतेने बोलतात — म्हणजे हा एक नीतीचा आणि सात्त्विकतेचा आग्रह आहे."पतिव्रता" ही संकल्पना त्यांच्यासाठी एक भावनिक निष्ठेचं प्रतीक आहे, केवळ बाह्याचार नव्हे.